Gas Turbine Oligopoly: เมื่อ 3 บริษัทกับคิวรอ 5-7 ปี กลายเป็นคอขวดของพลังงานและ AI ทั้งระบบ

เกิดอะไรขึ้น: ตลาด oligopoly ที่ขายของล่วงหน้าถึงปี 2031

ตลาดกังหันก๊าซขนาดใหญ่ (heavy-duty gas turbine) ทั่วโลกกระจุกตัวอยู่ในมือ 3 บริษัทเท่านั้น — GE Vernova (GEV), Siemens Energy และ Mitsubishi Power — ข้อมูลจาก Global Energy Monitor ระบุว่า 3 รายนี้ผลิตกังหันให้ราว 2 ใน 3 ของโรงไฟฟ้าก๊าซที่กำลังก่อสร้างทั่วโลก (GEV นำด้วยเกือบ 55 GW) ขณะที่ RMI ประเมินว่าถ้านับเฉพาะโครงการหลักๆ ส่วนแบ่งรวมเกิน 75%

ตัวเลขล่าสุดชี้ว่าคอขวดนี้แน่นขึ้นเรื่อยๆ ไม่ใช่คลายลง:

• GE Vernova: backlog กังหันก๊าซพุ่งจาก 100 GW (Q1 2026) เป็น 116 GW สิ้น Q2 2026 และคาดแตะ 125 GW สิ้นปี (นักวิเคราะห์บางส่วนมอง 130-140 GW) — ไตรมาสเดียวเซ็นออเดอร์/จอง slot ใหม่ 20 GW แต่ส่งมอบได้เพียง 3 GW ตอนนี้เปิดรับจอง slot ส่งมอบปี 2031 แล้ว และ CEO Scott Strazik บอกว่าสิ้นปีนี้ปี 2031 น่าจะถูกจองเกินครึ่ง
• Siemens Energy: backlog รวมทำสถิติ ~€131-136 พันล้าน โดยเป็นกังหันก๊าซ firm backlog ~69 GW, lead time เกิน 3 ปี
• Mitsubishi Power: ออเดอร์กังหันเฟรมใหญ่ ~35 GW คิวส่งมอบ 2028-2030 — ขายหมดถึงปี 2028

รวมทั้งอุตสาหกรรม กำลังผลิตทั่วโลกอยู่ที่ 60-70 GW/ปี เทียบกับออเดอร์ที่ไหลเข้ามา ~110 GW/ปี — lead time จึงยืดจาก 2-3 ปีก่อนยุค AI มาเป็น 5-7 ปี (บางแหล่งรายงานถึง 8 ปี) พูดง่ายๆ คือสั่งวันนี้ ได้ของเร็วสุดปลายทศวรรษ

ทำไมเพิ่ม supply ไม่ได้เร็วๆ: คอขวดซ้อนคอขวด + แผลเป็นจากอดีต

สามเจ้าใหญ่ขยายกำลังผลิตอยู่จริง แต่ในจังหวะที่ระมัดระวังมาก:

• GEV ตั้งเป้าเพิ่มจาก ~20 GW/ปี เป็น 30 GW/ปี ภายในปี 2030
• Siemens Energy ทุ่ม ~$1 พันล้านขยายฐานผลิตในสหรัฐ (รวม $421 ล้านใน North Carolina) และกลับมาผลิตกังหันที่โรงงาน Charlotte หลังหยุดไป 6 ปี — เครื่องแรกจะออกจากไลน์ในอีก 2-3 ปี
• Mitsubishi ตั้งเป้า เพิ่มกำลังผลิตกังหันใหญ่เป็น 2 เท่าภายในปีงบ 2030 (เทียบฐานปี 2024) ที่โรงงาน Takasago โดยรื้อกระบวนการกว่า 1,000 จุด

แต่ต่อให้ทุกแผนสำเร็จ ผลผลิตรวมของอุตสาหกรรมอาจเพิ่มเพียง ~20-25% ซึ่งยังห่างจาก demand มาก เหตุผลเชิงโครงสร้างมี 2 ชั้น:

ชั้นแรก — supply chain ลึกกว่าโรงงานประกอบ: ชิ้นส่วนที่เป็นคอขวดจริงคือ ใบพัดกังหัน (turbine blade) แบบ single-crystal superalloy ซึ่งต้องหล่อในเตาสุญญากาศเฉพาะทาง ทั่วโลกมีโรงหล่อที่ทำได้ในสเกลใหญ่ไม่เกิน 5 แห่ง และ Precision Castparts กับ Howmet ครองตลาดรวมกันราว 80% — ต่อให้ OEM สร้างไลน์ประกอบเพิ่ม ก็ยังติดคอขวดชิ้นส่วนต้นน้ำอยู่ดี ราคากังหันจึงพุ่ง: Wood Mackenzie คาดราคาแตะ $600/kW ภายในสิ้นปี 2027 หรือ +195% จากปี 2019

ชั้นสอง — แผลเป็นจากต้นยุค 2000s: ครั้งล่าสุดที่อุตสาหกรรมนี้เร่งขยายกำลังผลิตตาม demand ที่ดูแน่นอน (ยุค dot-com ที่ก็อ้าง data center เหมือนกัน) จบลงด้วยฟองสบู่แตก ออเดอร์ถูกยกเลิก โรงงานปิด แรงงานฝีมือกระจัดกระจาย และเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ลากปัญหามาถึงการ spin off GE Vernova ในที่สุด ผู้บริหารทุกเจ้าจำบทเรียนนี้ได้ดี — Strazik เองพูดตรงๆ ว่า "ต้องระวังมากที่จะไม่เพิ่มกำลังผลิตมากเกินไป" ผลคือ supply response รอบนี้จงใจช้าและเน้นเก็บเงินจองล่วงหน้า (slot reservation) แทนการสร้างโรงงานดักหน้า demand

ใครได้ ใครเสีย

ผลกระทบเชิงระบบ: จาก "ชิปคือคอขวด" กลายเป็น "ไฟฟ้าคือคอขวด"

Goldman Sachs ประเมินว่า demand ไฟฟ้าจาก data center สหรัฐจะแตะ 66 GW ภายในปี 2027 ต้องการกำลังผลิตใหม่ ~36 GW ในปีนั้นปีเดียว — มากกว่าที่อุตสาหกรรมกังหันทั้งโลกผลิตได้ต่อปี ขณะที่ NERC คาด peak demand สหรัฐโต 150 GW (+18%) ในทศวรรษหน้า สวนทางกับโรงไฟฟ้าเก่า 120+ GW ที่จ่อปลดระวาง utilities จึงเพิ่มแผนสร้างโรงก๊าซจาก 25 GW เป็น 45 GW ภายในปี 2030 — ทั้งหมดนี้มาเจอกันที่คอขวดเดียวกัน

สัญญาณ friction เริ่มโผล่แล้ว: Exelon หั่นประมาณการโหลด data center ที่ "น่าจะเกิดจริง" จาก 18 GW เหลือ 11 GW, Texas ระงับการรับคำขอเชื่อมต่อ data center ใหม่หลังคิวบวมถึง 474 GW (เกือบ 6 เท่าของ peak demand ทั้งรัฐ) — ตัวเลขคิวที่เฟ้อแบบนี้เองที่ทำให้แยกยากว่า demand จริงมีเท่าไหร่ และเป็นเชื้อไฟของความเสี่ยง overbuild

อีกด้านหนึ่ง คอขวดนี้กำลัง เปลี่ยนรูปตลาดพลังงาน มากกว่าแค่ทำให้ช้า: RMI โต้ว่าทางเลือกที่เร็วกว่าและถูกกว่า (แบตเตอรี่+renewables, virtual power plant, grid-enhancing technologies, clean repowering) สามารถรองรับโหลดใหม่ระยะสั้นได้เกือบทั้งหมด — ยิ่งกังหันแพงและช้า ทางเลือกเหล่านี้ยิ่งได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบ นี่คือ irony ของเรื่องนี้: การที่ 3 เจ้าใหญ่ "ขายดีเกินไป" อาจเร่งให้ลูกค้าหนีไปหาเทคโนโลยีทดแทนเร็วขึ้น

บทเรียนจากอดีต: นี่คือ supercycle หรือฟองสบู่รอบสอง?

เหตุการณ์นี้เข้าเค้ากับต้นยุค 2000s อย่างน่าขนลุก — ตอนนั้นก็มี boom ของ data center, คำเตือนไฟดับ, utilities แห่สั่งกังหัน แล้ว dot-com แตก demand ไม่มาจริง เหลือ overcapacity ที่ ratepayer ต้องแบกอยู่ราวสองทศวรรษ Eugene Kim จาก Wood Mackenzie ตอบคำถามว่าซ้ำรอยได้ไหมแบบไม่อ้อมค้อม: "Definitely"

แต่มีข้อต่างสำคัญที่ทำให้รอบนี้ไม่ใช่สำเนาเป๊ะ: (1) OEM รอบนี้ไม่ over-expand — เก็บเงินจองและขยายอย่างระวัง ความเสี่ยง overcapacity ฝั่งผู้ผลิตจึงต่ำกว่าเดิมมาก คนที่แบกความเสี่ยงย้ายไปอยู่ฝั่งผู้ซื้อ (utilities/developer ที่จ่ายแพงและวางเงินจอง) (2) สหรัฐมี natural gas เหลือเฟือ ต่างจากยุคนั้น (3) renewables+storage เป็นทางเลือกจริงที่มีสเกลแล้ว (83% ของกำลังผลิตใหม่ที่วางแผนถึง 2028)

สัญญาณที่ควรจับตา

ฝั่งยืนยัน supercycle (บวกต่อ OEM):

• GEV ประกาศเปิดรับจอง slot ปี 2032 พร้อมราคาต่อ GW ที่ยังขยับขึ้น
• อัตราส่วน orders/shipments ยังสูงกว่า 2-3 เท่าต่อเนื่อง, backlog สิ้นปี 2026 แตะ 130 GW+
• Hyperscaler เซ็น PPA/จอง slot ระยะยาวเพิ่ม (สัดส่วนลูกค้า data center ของ GEV ตอนนี้ ~20%)

ฝั่งเตือนว่า cycle กำลังจะพลิก (ลบ):

• อัตราการยกเลิก/เลื่อนออเดอร์ หรือ hyperscaler หั่น capex รอบใหญ่ — จับตาการปรับลดโหลดคาดการณ์แบบกรณี Exelon ว่าลามเป็นเทรนด์หรือไม่
• ราคา slot reservation มือสองเริ่มมี discount (สัญญาณว่าคนจองเผื่อเยอะเกินจริง)
• Bridge power + battery storage กินส่วนแบ่งเร็วกว่าคาด จน demand กังหันเฟรมใหญ่หลังปี 2030 บางลง
• นโยบายรัฐ/regulator เข้าแทรกแซง เช่น PJM บังคับ data center นำ generation มาเองหรือยอมถูก curtail — ซึ่งจะลดแรงกด demand บนกริดและบนคิวกังหัน